Zirai Don Nedir konusu hakkında okuyucularımızı bilgilendirmek istedik. Don felaketi hava sıcaklığının 0°C’nin altına düşmesi sonucu suyun ve bitki dokularındaki sıvının dolmasıyla oluşur. Bu olayın temel nedenleri şunlardır;
METEOROLOJİK FAKTÖRLER
Radyasyon Donu: Açık ve rüzgarsız gecelerde, toprak ve bitkiler gün içinde aldıkları ısıyı hızla kaybeder. Hava sıcaklıgı düşerek don olayına neden olur.
Adveksiyon Donu: Soğuk hava kütleleri, rüzgarla bir bölgeye taşınarak sıcaklığın sıfırın altına düşmesine neden olur. Genellikle sert rüzgarlarla birlikte görülür.
Buharlaşma Donu: Islak yüzeylerden buharlaşma gerçekleşirken ortamdan ısı çekilir ve bu don olayına yol açabilir.
COĞRAFİ VE İKLİMSEL FAKTÖRLER
-Rakım: Yüksek rakımlı bölgelerde sıcaklık daha hızlı düşer, bu da don riskini artırır.
-Karasallık: Denizden uzak bölgelerde gece-gündüz sıcaklık farkı fazla olduğu için don olayları daha sık görülür.
-Vadiler: Soğuk hava ağır olduğu için vadilere çöker ve alanlarda don riski daha yüksektir.
KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE HAVA ANORMALLİKLERİ
-Küresel ısınma nedeniyle hava olaylarında dengesizlikler artmakta ve aniden gelen hava dalgaları don olaylatını tetikleyebilmektedir.
Mevsim geçişlerinde görülen ani sıcaklık düşüşleri don felaketine yol açabilir.
Bu faktörlerin bir araya gelmesiyle tarım ürünleri zarar görebilir. Ulaşım aksayabilir ve ekonomik kayıplar yaşanabilir.
Dondan Korunma Yöntemleri
1- Zirai Don Nedir ? Kültürel Önlemler (Doğru Tarım Uygulamaları)
Don riski düşük alanlar seçilmeli
Geç çiçek açan ve dona dayanıklı türler seçilmedi
Toprak işleme zamanlaması: Sonbaharda erken sürüm yapılmamalı, çünkü bu durum toprağın ısı kaybetmesine neden olabilir.
Örtüleme(Malçlama): Bitkilerin üstü saman, plastik örtü, bez veya don tülleri ile kapatılarak soğuktan korunabilir.
Toprak neminin korunması: Don öncesi sulama yapılacak toprağın ısı kapasitesi artırabilir. Nemli toprak kuru toprağa göre daha fazla ısı depolar.
Isıtma sistemleri kullanımı: Tarımsal alanlarda ısıtıcılar veya dumanlama(sisleme) yöntemleri uygulanabilir.
Rüzgar makineleri: Rüzgar pervanaleri veya helikopterler kullanılarak sıcak hava yukarıdan aşağıya taşınabilir ve soğuk hava tabakasını kırabilir.
2- Kimyasal Önlemler
Kriyoprotektanlar: Bitki hücrelerindeki suyun donma noktasını düşürerek kristal oluşumunu engelleyen kimyasallardır.
Büyüme düzenleyiciler: Bitkilerin çiçeklenme dönemini geciktirmek için kullanılan hormonlar don zararını azaltabilir. Örneğin; bazı sitokinler ve gibberelinler, çiçek açma zamanını değiştirerek bitkilerin don riskini azaltabilir.
Yağ bazlı koruyucular : Bitki yüzeyinde ince bir tabaka oluşturarak su kaybını azaltır ve sıcaklık düşüşüne karşı koruma sağlar.
Kimyasal mücadele yöntemi, diğer yöntemlerle birlikte kullanıldığında daha etkili olur. Ancak, kimyasal kullanımında dozaj ve uygulama zamanlamasına dikkat edilmelidir. Aksi taktirde bitkilere zarar verebilir.
Ziraat Mühendisi
Ebru Can Tekeli
